Archive for the ‘Q&A – H&Đ’ Category

FAQ về “Mệt”

FAQ về “Mệt”
SALEM_cigCái gì làm tôi mệt?
SALEM và Sao Anh Làm Em Mệt?
Tôi phải làm gì khi mệt?

Mệt là gì?
Mệt là một cảm giác chủ quan, hay một triệu chứng, mà người bệnh có thể nêu lên khi đi tìm thầy chạy thuốc. Trong khuôn khổ của bài này, triệu chứng “mệt” sẽ được định nghĩa đặc biệt hơn trong ngữ cảnh y khoa, một số điểm then chốt sẽ được nêu, một số cách xử lý của nhân viên y tế sẽ được bàn, với mong muốn phục vụ người bệnh biết thêm về những gì đáng chờ mong từ nhân viên y tế.
Trước tiên là một trong nhiều định nghĩa về triệu chứng mệt. Định nghĩa của cảm giác chủ quan về “mệt” thay đổi theo từng người. Đối với một số nhân viên y tế, triệu chứng mệt là một cảm giác chủ quan mà người bệnh mô tả khi họ nhận thấy một phần hoặc toàn thân thể bải hoải, rũ rượi – “mềm xìu như bún thiu”; cảm giác này kéo dài khá lâu sau khi người bệnh đã nghỉ ngơi.
Trong một dạng đặc biệt mang tên Hội chứng Mệt Mạn tính (Chronic Fatigue Syndrome = CFS), triệu chứng “mệt” có thể kéo dài 6 tháng hoặc lâu hơn. Người bị Hội chứng Mệt Kinh Niên (CFS), ngoài cảm giác “mệt” kinh niên, còn có thể có một số dấu hiệu hoặc triệu chứng khác như: hạch bạch huyết bị đau nhức, nhức đầu, đau bắp thịt, đau khớp xương, giảm trí nhớ…
Và tất nhiên đây không phải cái cảm giác “mệt mà sướng” và ngắn hạn của từ ngữ “mệt” trong cụm từ nêu khi bông đùa “Sao Anh Làm Em Mệt, Mà Em Làm Anh Sướng” nhại theo tên gói thuốc SALEM ngày xưa.
Điểm đáng chú ý là: Trong “ngữ cảnh” (context) của y khoa, “mệt” chỉ là một triệu chứng chứ không là cái tên của một bệnh hay tên của một hội chứng.

Triệu chứng “mệt” này khá phổ biến. Theo một nghiên cứu tại Úc, cứ năm người đi khám bệnh thì đã có một người nêu chứng “mệt” kèm theo các triệu chứng khác; và xấp xỉ 2 phần 3 những người than mệt là người nữ. Tuổi trung bình của những người than mệt là 44 tuổi; và người trên 60 thường khám Bác sĩ vì “mệt” nhiều hơn người trẻ.

Các yếu tố hoặc bệnh tình nào có thể liên quan đến triệu chứng “mệt”?
Có nhiều yếu tố hoặc bệnh tình nặng nhẹ khác nhau có liên hệ đến cái gọi là “mệt”. Các yếu tố hoặc bệnh tình này thường thuộc 5 nhóm chính như: thể chất, tâm lý, xã hội, nếp sống, và cảm nhận của chính người đang có triệu chứng “mệt”.
Về mặt thể chất, một số yếu tố cần nêu là: tuổi tác và phái tính, bệnh nhiễm trùng, bệnh thiếu máu, bệnh nội tiết, bệnh tim mạch, bệnh phổi, bệnh ung thư, nhưng đừng quên xét đến chính các thuốc mà người bệnh đã và đang dùng.
Về mặt tâm lý, triệu chứng “mệt” có thể liên quan đến một số bệnh như Lo âu (Anxiety), Trầm cảm (Depression), bệnh Post-traumatic disorder [Post-traumatic stress disorder (PTSD)], bệnh về giấc ngủ (Sleep disorders).
Về mặt xã hội và gia đình, người ta có thể “mệt” vì quan hệ gia đình, thân quến, và bạn bè. “Mệt” cũng có thể liên quan đến tang gia, đến “stress” tại nơi làm việc, thậm chí liên quan đến tình trạng thất nghiệp của chính người bị “mệt”.
Thêm vào 3 yếu tố vừa nêu, nếp sống hằng ngày của người than “mệt” cũng phần nào ảnh hưởng đến cảm giác “mệt”. Trong bối cảnh này, lý do làm cho mệt có thể là: người bị “mệt” đã uống rượu, nghiện thuốc, mất ngủ, kém ăn, kém dinh dưỡng, làm việc quá nhiều, làm ca đêm, hay ngược lại nghỉ ngơi quá mức.
Yếu tố sau cùng và có khả năng chi phối cả 4 yếu tố trên là sự cảm nhận (perceptions), giải thích (interpretations), và phản ứng (reactions) khác nhau của từng người đối với các yếu tố trên. Chính cái yếu tố sau cùng này còn có thể bị khác biệt vì thiên lệch (bias), thành kiến, huấn luyện, tẩy não, áp lực, động viên, ão giác, trí nhớ, v. v…

Người bị “mệt” cần làm gì?
Vì có nhiều yếu tố và bệnh tình liên quan đến cảm giác “mệt” cho nên người bị “mệt” không thể – và không nên – tự mình chẩn đoán và xử lý triệu chứng “mệt”. Trái lại, người bệnh phải tìm đúng thầy, đúng thuốc, và đúng cách để xử lý chứng “mệt”; nhất là khi chứng này gây bực bội, xáo trộn cho cuộc sống hàng ngày, giảm phẩm chất của cuộc sống của chính mình – có khi của cả người chung quanh.

Người thầy thuốc hoặc nhân viên y tế sẽ xử lý triệu chứng “mệt” như thế nào?
Như đã nêu trên đây, lý do gây triệu chứng “mệt” thường là “đa nguyên”. Vì vậy, việc chẩn đoán và xử lý triệu chứng “mệt” cần được phó thác vào những nhân viên y tế nào đã thật sự có qua các huấn luyện về chẩn đoán và điều trị bệnh. Mặc dù các nhân viên y tế hữu năng và hữu trách có thể không lúc nào cũng mang được phép mầu trong việc xử lý mọi thứ bệnh, nhưng riêng với triệu chứng “mệt”, họ cũng biết tận dụng các bước căn bản về xử lý triệu chứng này. Cụ thể là: Người thầy thuốc, khi làm đúng chức năng của mình, sẽ tiến hành các bước tóm tắc trong mấy cum từ “SHOW DEMO”.
Nhớ đến chữ SHOW, người thầy thuốc sẽ dồn thời gian và công sức để tìm biết thêm:
về (S hay Subjective symptoms) tức là các triệu chứng chủ quan khác, có thể đi kèm với cảm giác “mệt”;
về (H hay History) tức là bệnh sử cá nhân cùng bệnh sử gia đình của người bệnh; các (H hay Hot points – Red flags) tức “điểm nóng”, ví như – trong trường hợp triệu chứng mệt – “mệt” mới phát ở người cao niên; “mệt” kèm theo giảm ký, kèm theo chảy máu, kèm theo khó thở, kèm theo sốt, kèm theo hạch ở hệ bạch huyết…
về (O hay Objective signs) tức là các dấu hiệu khách quan có thể tìm thấy trên người bị “mệt”, như tím tái, sưng chân, bầm da…
về (W hay Workup) tức là làm thêm một số xét nghiệm cần thiết để tìm nguyên nhân, xác định chẩn đoán, và theo rõi bệnh tình, như thử máu, chụp hình siêu âm hay quang tuyến, nội soi…

Qua mấy chữ DEMO, người thầy thuốc sẽ giải thích cho người bệnh biết thêm:
về (D hay Diagnosis) tức là các chẩn đoán tạm thời, chẩn đoán phân biệt với các bệnh khác, chẩn đoán xác định;
về (E hay Etiology) tức là nguyên nhân, và (E hay Evolution – Stage) tức giai đoạn tiến triển  của bệnh;
về (M hay Management plan) tức là phương án xử lý bệnh;
về (O hay Outlook) tức là tiên lượng bệnh liên hệ – nếu có. Nếu không có chứng bệnh đáng kể nào, thầy thuốc cũng sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn dù cho đã cảm thấy mệt, và từ sẽ đó chóng bớt “mệt”.

Các bước căn bản SHOW DEMO này không những giúp thầy thuốc xử lý bệnh tình, theo một phương châm tuy xưa nhưng chưa mất giá: “Guérir quelquefois, Soulager souvent, Consoler toujours.” – Ambroise Paré [to Cure sometimes, to Relieve often, to Comfort always.] Chúng cũng còn cho người bệnh nhận chân  người thầy thuốc nào đã toàn tâm toàn ý, thật sự lo cho người.

Tóm lại,
1. Triệu chứng “mệt” chưa hẳn là một bệnh hay một hội chứng trong ngữ cảnh y khoa hay y học;
2. Triệu chứng “mệt” lắm khi “đa nguyên” và đa dạng;
3. Cách chẩn đoán và xử lý triệu chứng “mệt” cũng có thể làm cho thầy thuốc “mệt” – và người đọc cũng “mệt” theo.
o!o

Phó thường dân

Advertisements

Định mệnh nằm trong bàn tay

Định mệnh nằm trong bàn tay

Thời xưa, có vị tướng quyết tấn công địch dẫu quân địch mạnh hơn gấp nhiều lần. Trên đường tiến quân, ông dừng chân ở một đền thờ cầu nguyện, xin giúp đỡ. Sau đó, ông rút ra một đồng xu và nói lớn với quân sĩ:
– Bây giờ, ta sẽ lấy đồng xu để xin keo. Nếu là sấp, quân ta sẽ thắng còn ngửa thì quân ta sẽ bại. Chúng ta phó mặc mạng sống cho định mệnh.

Đồng xu bay lên, xoay mấy vòng và rơi xuống đất.
– Sấp rồi! Chúng ta sẽ thắng! Hãy xông lên chà nát quân thù!

Ba quân reo hò phấn khởi.

Sau trận chiến, toàn bộ quân địch hùng hậu đông đảo bị đánh bại hoàn toàn. Vị phó tướng vui vẻ nói với tướng quân:
– Không ai có thể thay đổi được bàn tay định mệnh.

Tướng quân chỉ mỉm cười không đáp. Ông xoè tay đưa đồng tiền ra. Cả hai mặt đồng xu đều là mặt sấp.

2cents

Lời bình: Thiên đàng rất công bằng đối với tất cả mọi người, không thiên vị dành riêng cho ai. Sự giúp đỡ duy nhất mà bạn có được là chính bản thân bạn!
Lời gợi ý: Tìm ‘’hào quang’’ quá khứ của người để dựa là chưa đứng được hai chân!

Sau khi chết người ta đi về đâu?

image004

Sau khi chết người ta đi về đâu?

Hoàng đế Goyozer đang học thiền với thiền sư Gudo Toshoku.
– Bạch thầy, sau khi chết, người ta đi đâu?
– Tôi không biết.
– Tại sao thầy không biết?
– Vì tôi chưa chết.
– ???

Lời bình: Khi sống, con người nên thưởng thức những vẻ đẹp và bí ẩn của cuộc sống theo cái nhiều người sống. Không cần quan tâm đến thế giới sau khi chết. Hãy sống trọn hôm nay, đừng lo ngày mai vì chuyện ngày mai thì mai mới xảy ra.

Sống trong hiện tại

Phật hỏi đệ tử:
– Cuộc sống người ta được bao nhiêu?
Các đệ tử thay nhau trả lời:
– 80 năm.
– Sai.
– 70 năm.
– Còn sai.
– 60 năm.
– Sai.
– Vậy người ta sống bao lâu?
Phật mỉm cười đáp
– Đời người chỉ thuộc trong vòng hơi thở.

Lời bình :: Đừng ỷ vào quá khứ và cái sắp tới, hãy sống với thực tại.

Happiness – Hạnh phúc

Happiness in intelligent people is the rarest thing I know. -Ernest Hemingway, author and journalist, Nobel laureate (1899-1961)