Dot Quy

Đột quỵ ~ Stroke

Đột quỵ hay Tai Biến Mạch Máu Não (Stroke) — còn được gọi là Não quỵ (Brain Attack) — đã được bàn nhiều trên sách báo, radio, TV, và Internet.
stroke 2 typesA
Trọng tâm của bài viết này chỉ gồm những điểm cơ bản nhất về việc xác định bệnh tình, điều trị và phòng ngừa Chứng “Đột quỵ”.
Đối tượng phục vụ của bài viết này không phải là các vị học giả hay chuyên viên mà là các bạn hiền và thân quyến của người viết. Do đó, các chi tiết và số liệu rườm rà sẽ không đuợc bàn cặn kẽ; người viết hy vọng rằng: chúng sẽ được bổ sung bởi các vị nhân viên (Health Care Provider – HCP) hữu trách.
Vì thuật ngữ bằng tiếng Việt chưa được mọi người đồng lòng thừa nhận, các thuật ngữ và các chữ viết tắt sẽ được ghi chú trong dấu ngoặc đơn, ví dụ (HCP = Health Care Provider).
Mục tiêu của bài viết này chỉ nhầm cung cấp thông tin chung; các trường hợp cá biệt cần được chẩn-trị và tư vấn bởi các nhân viên ý tế (HCP) hữu trách.
stroke 2 types
Định nghĩa Đột quỵ
Tên gọi tuy chưa đồng nhất nhưng Đột quỵ chủ yếu là một tình trạng bệnh lý xảy ra khi một phần não bị tổn thương hoặc hấp hối do tắt nghẽn mạch ở não (Ischemic Stroke – xem hình 1) hoặc do xuất huyết não (Hemorrhagic Stroke – xem hình 2). Tình trạng này không những có thể gây tử vong mà còn có thể gây tổn thương về thể chất lẫn tâm thần cho bệnh nhân lẫn người nuôi bệnh.

Dấu hiệu và Triệu chứng của Đột quỵ
Khi bị Đột quỵ, bệnh nhân có thể đột ngột có những loại Dấu hiệu và Triệu chứng sau đây:
1. mất cảm giác hoặc vận động bất cứ một phần nào của cơ thể — nhất là ở một bên cơ thể như liệt nửa mặt, liệt nửa người, liệt một tay;
2. mắt sụp xuống hoặc không cử động, môi mềm nhủn không giữ được nước bọt, nước dãi chảy ra khỏi miệng;
3. lú lẫn, đơ lưỡi, khó nuốt, khó nói, khó hiểu khi người khác nói với mình;
4. không viết không cầm muỗng (thìa) và đũa được;
5. thấy mắt tối sầm, không còn thấy rõ ngoại vật;
6. đi không vững, chóng mặt quay cuồng, mất thăng bằng, rồi té ngã;
7. lên cơn đau đầu “dữ dội như chưa từng có”.

Chủ yếu, đấy là những thay đổi đột ngột về nhận thức, cảm giác, vận động, và thay đổi đột ngột về tính tình. Và chúng phải được xem như có thể do đột quỵ — chứ không thể đồ đoán như là “trúng gió” hoặc “thượng mã phong”.

Những dấu hiệu và triệu chứng trên có thể xảy ra không lâu hơn 24 giờ, nhưng cũng có thể là những dấu hiệu và triệu chứng của một cơn Thoáng Đột Quỵ (Transient Ischemic Attack —TIA). Thoáng Đột Quỵ (TIA) báo trước một cơn Đột Quỵ chính nên chúng cũng cần được lưu ý và chữa trị đúng mức.

Muốn chữa trị đúng mức, trước tiên cần xác định xem Tai Biến Mạch Máu Não (Đột Quỵ) do chảy máu trong não vì vỡ mạch hay do thiếu máu lên não vì nghẽn mạch. Như vậy thì không thể chỉ cạo gió, thoa dầu “cù là con cọp”, mà phải cho người nghi bị Đột quỵ vào Bệnh Viện càng sớm càng tốt. “Thà nghi lầm hơn lo muộn” phải là phương châm dành cho Đột quỵ. Nhân viên cứu cấp sẽ không trách người bệnh hay thân nhân quá đa nghi về đột quỵ: trái lại, họ thường trách người bệnh không lo cho sớm.

Những điều cần làm ngay khi nghi ngờ đột quỵ
Muốn giúp người bệnh được chẩn đoán xác định, điều trị kịp thời, và phòng ngừa dư chứng, sau đây là những điều cần làm ngay:

1. Gọi Ambulance — 000 tại Úc, 911 tại Mỹ… Các hiện tượng “Đột Ngột” nêu trên phải được xem như biễu hiện của đột quỵ. Xe Cứu thương cần được gọi ngay, và chỉ cần báo có ”stroke”. Nếu người bệnh đã có lần được chẩn đoán và điều trị vì Đột quỵ hay Thoáng Đột quỵ (TIA), thì Ambulance lại càng cần được gọi sớm hơn nữa, vì người bệnh có nhiều nguy cơ hơn.

2. FAST test: Trong khi chờ đợi Xe Cứu thương, quý vị có thể làm cái trắc nghiệm gọi FAST test tức là Face-Arm-Speech-Time Test, như sau:

Face (Mặt): người stroke FASTbệnh có mỉm cười được không? – hay ngược lại môi mềm, mắt sụp
Arm (Cánh tay trong): Cánh tay trong của người bệnh nhấc lên được không? — hay xuội lơ?
Speech (Nói): Người bệnh nói được, và hiểu tiếng gọi không?
Time (Thời gian): Nếu câu trả lời cho ba điều trên là “không”, thì thời gian rất cấp bách. Đột quỵ có thể chuyển biến bất lợi trong vòng 30 phút.

Những điều cần làm sau khi hồi phục
Sau khi được chẩn đoán và điều trị bởi Bệnh Viện, người bệnh cần nhớ những điều sau đây lúc về nhà:
1. Dùng thuốc đã được cấp — dùng đúng liều, đủ thuốc và dùng đều đặn.
2. Ngoài ra còn cần thể dục đều, và theo những chương trình Giảm Căng (Stress) hay Phục hồi chức năng (Rehab) do chỉ định của Bác sĩ.
3. Giảm ký — vì càng béo phì càng dễ bi cao huyết áp, tiểu đường và đột quỵ
4. Kiêng mặn (không quá 2.5 gram mỗi ngày), kiêng mỡ, kiêng đường, bớt muối, chừa rượu và chừa thuốc lá.

Tóm lại, đột quỵ cần được chẩn-trị sớm, và phòng ngừa đúng mức. Chỉ có làm như vậy mới giảm được những nguy cơ của biến chứng và dư chứng như tử vong và tàn phế.

Mách có chứng:
http://www.cdc.gov/stroke/
http://www.nhsdirect.nhs.uk/articles/article.aspx?articleId=351
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/stroke.html
http://www.stroke.org/site/PageServer?pagename=STROKE
http://www.strokeassociation.org/STROKEORG/WarningSigns/Warning-Signs_UCM_308528_SubHomePage.jsp
http://www.geri.com/geriatrics/data/articlestandard/geriatrics/292006/359868/article.pdf

Phó thường dân

Advertisements