Một cách chọn…

Một cách chọn nơi cung cấp dịch vụ Y Khoa (*HCP)

Chữ viết tắt HCP dùng trong bài này có nghĩa là: Health Care Providers. HCP gồm nơi cung cấp dịch vụ Y Khoa như Bác sĩ Gia đình, Bác sĩ Chuyên Khoa, Trung Tâm Y khoa…)

Đối với một số người biết lo xa — khi còn khỏe mạnh và còn có đủ thời gian để chọn lựa — thì việc tìm nơi cung cấp dịch vụ Y Khoa (Health Care Providers – HCP gồm Bác sĩ Gia đình, Trung Tâm Y khoa) cho bản thân hay gia đình mình là một trong những quan tâm hàng đầu.
Có người thích tìm và chọn HCP theo những gợi ý của bạn bè hoặc người thân, một số người khác tìm và chọn HCP, dựa vào niềm tin (belief), quan điểm (opinion) và cảm nhận (perception) của chính mình.
Một cách lựa chọn HCP sẽ được bàn đến sau đây, dựa trên mô hình của Giáo sư Avedis Donabedian: Cấu trúc-Tiến trình-Thành quả [Structure-Process-Outcome (SPO)].

Tìm chọn lựa một HCP theo bạn bè khuyên bảo có thể chủ quan, thiên vị vì yếu tố “placebo effect” (tức là hiệu quả ảo) lắm khi được suy diễn vội vàng. Còn chọn lựa theo cảm quan của chính mình thì tự nó đã là chủ quan rồi, chưa kể đến ảnh hưởng của hào quang, mà các nhà tâm lý học gọi là “halo effect”. Do cái “halo effect” này, những hào quang bên ngoài như phô trương bằng cấp, phòng mạch lớn, xe nhà “xịn” (đời mới), v.v… thường tăng gía trị đích thực của một HCP. “Placebo effect” và “Halo effect” là hai yếu tố gây thiên lệch (Bias) trong việc nhận định về một HCP.
Theo mô hình của Giáo sư Avedis Donabedian, ba yếu tố khách quan như Cấu trúc, Tiến trình và Thành quả có thể xem là tiêu chuẩn căn bản để đánh giá và lựa chọn một HCP, trước khi giao phó sức khỏe của thân nhân hay của chính mình cho một HCP nào đó.

Cũng theo mô hình của Giáo sư Avedis Donabedian, nói đến Cấu trúc của một HCP, người ta không chỉ nghĩ đến bảng hiệu hấp dẫn, cơ sở vật chất hoành tráng, nhà cửa nguy nga hay phòng ốc đồ sộ, mà còn cần chú ý đến một số điểm thiết thực và quan trọng hơn trong việc phòng và trị bệnh.

Điểm thiết thực và quan trọng đầu tiên – tất nhiên không phải là “tiền đâu” mà là cơ cấu nhân sự của một HCP. Về cơ cấu nhân sự, nhân viên của HCP không những cần cập nhật kiến thức và kỹ năng y khoa mà còn cần có thái độ tận tình phục vụ người bệnh. “Khoa học mà không lương tâm thì chỉ là sự băng hoại của tâm hồn.” “Science sans conscience n’est que ruine de l’âme.” Văn hào Pháp Rabelais đã từng nêu lên như vậy rồi.

Thêm vào thái độ tận tình phục vụ của nhân viên tại HCP, các dịch vụ chẩn đoán, điều trị, điều dưởng, dinh dưởng và phục hoạt còn phải chu đáo. Và tất nhiên, phòng ốc cần thoáng, sạch, và hợp vệ sinh; trang bị y khoa không những hiện đại mà còn được bảo trì thỏa đáng.

Ngoài ra, hồ sơ bệnh lý cũng cần được thiết lập, lưu trử, cập nhật và sẵn sàng khi cần sử dụng.

Hơn nửa, các dịch vụ y khoa (hay phục hoạt và giải trí) khác cũng phải đầy đủ để đáp ứng nhiều tình huống và nhu cầu của bệnh nhân.

Nhầm đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân muốn tránh di chuyển hay chờ đợi, các phuơng tiện Xét nghiệm bệnh lý (thử máu, nước tiểu…), X-quang, Siêu âm, Điện tâm đồ (ECG) và Nội soi (Endoscopy) cần được nhanh chóng và dễ dàng thực hiện ngay trong các phòng ốc kế cận của một HCP lý tưởng.

Đạt được các tiêu chuẩn về cấu trúc như trên mới thật sự cần thiết; cơ sở vật chất dù có hoành tráng cũng chỉ là “màu mè” phô trương.

Đạt các tiêu chuẩn về cấu trúc như đã nêu trên tuy cần, nhưng chưa đủ cho một HCP lý tưởng. HCP lý tưởng cần được đánh giá qua Tiến trình của các dịch vụ y khoa, tức là quan tâm đến từng bước trong cách phục vụ của thầy thuốc và nhân viên chuyên môn y khoa.

Tại một cơ sở y tế lý tưởng, các vị chuyên viên y khoa không thể lơ là trong việc thảo luận với bệnh nhân hoặc thân quyến về một số vấn đề quan trọng như:
các triệu chứng chủ quan (Subjective) mà người bệnh lo lắng;
các tiền sử (History) cá nhân và bệnh sử trong gia đình của người bệnh;
các dấu hiệu lâm sàng khách quan (Objective) phát hiện được;
các xét nghiệm (Workup) đã và sẽ cần làm để xác định bệnh.

Nói ngắn gọn là: nhưng gì đã SHOW (Subjective, History, Objective, Workup) qua việc thăm khám cần được chú ý và thảo luận với người bệnh hoặc thân nhân của họ.

Riêng về xét nghiệm (Workup), thì xét nghiệm sẽ chỉ thực hiện vì lợi ích của chính người bệnh, chứ không thể vì lợi nhuận cho HCP. HCP sẽ không làm quá nhiều hay quá ít các xét nghiệm; không đánh giá quá cao hay quá thấp các kết quả xét nghiệm; đây cũng là một điểm quan trọng không thể bỏ qua.

Trước và sau khi xét nghiệm, các chẫn đoán (xác định, dự đoán hay phân biệt) cũng phải được thẳng thắn bàn với bệnh nhân hay thân quyến. Các phương hướng điều trị và tiên lượng bệnh cũng cần được giải thích cho bệnh nhân và thân quyến. Các biện pháp phòng ngừa bệnh cho cá nhân, gia đình và xã hội phải được đề cập trước khi xuất viện. Để tiện nhớ là: DEMO cần được chuyên viên trao đổi và thảo luận với người bệnh. DEMO ở đây không phải là phô trương (Show off) mà có nghĩa là Diagnosis (Chẩn đoán bệnh), Evaluation (Đánh giá bệnh tình nặng nhẹ), Management (Xử lý bệnh), Ongoing Plan (Kế hoạnh Theo rõi bệnh tình về lâu dài).

Các yêu cầu về tiến trình phục vụ như vừa nêu tuy có vẻ cao nhưng vẫn có thể đạt ở một số HCP.

Chỉ nhìn cấu trúc và tiến trình thôi và không nhìn thành quả của HCP sẽ là một thiếu sót. Thiếu sót là vì: Việc tìm hiểu thành quả mà nhân viên và cơ sở điểu trị đã đạt sẽ giúp việc chọn lựa thêm phần đáng tin.

Các kết quả quan trọng đáng chú ý đối với một HCP là tỷ lệ tử vong, bệnh xuất và mức vừa lòng của thân chủ.

Thông thường thì: Các thành quả tích cực về săn sóc và điều trị có thể dễ thấy từ thông tin, quảng cáo của chính nơi cung cấp dịch vụ hoặc từ đồn đoán (‘mách miệng’).

Trái lại, các kết quả tiêu cực thường khó tìm hơn, nhất là về các biến chứng, sơ sót, và thiếu sót trong quá trình phục vụ tại nơi mình chọn. Những nguồn tin tiêu cực (chủ quan hoặc khách quan) có thể tìm thấy từ những thân chủ cũ.

Tuy nhiên, suy cho cùng thì cái khó vẫn là việc đánh giá nguồn tin tìm đuợc, để sáng suốt quyết định và chọn lựa.

Một số điều dễ thấy hơn là:
Nhân viên y tế dù giỏi, dịch vụ dù hay, nhưng khi cần thì không có, khi có lại giá cao, tất nhiên sẽ gây trở ngại không nhỏ cho việc phục vụ. Một cơ sở y tế nằm tận lầu thứ ba mà không có thang máy, y phí lại quá cao, và không mở cửa sau giờ (chỉ mở cửa từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều) hiển nhiên không thể là một nơi lý tưởng cho mọi người bệnh.
Cho những điều vừa nêu, một thước đo có thể là hệ thống “4A”. Đó là: Appropriate, Accessible, Affordable và Available 24/7 trong tiếng Anh.
Điểm trước tiên của “4A” là: thành quả phải thỏa đáng (Appropriate) đối với nhu cầu của bệnh nhân và trình độ y học. Kế đến, các tiện ích (facilities) của HCP phải thật sự thuận tiện (Accessible) cho người bị bệnh hoạn hay mang tật nguyền; y phí cần vừa phải (Affordable) đối với đa số bệnh nhân. Và quan trọng hơn cả, HCP phải sẵn sàng 24/7 (Available) để phục vụ.
Có người sẽ bảo rằng: “chớ đem thành bại mà luận anh hùng”, và chớ đem thành quả mà đánh giá một HCP. Tuy nhiên, việc dùng “4A” (như vừa nêu) để đo lường thành quả của HCP tưởng cũng không hẳn là việc làm quá đáng.

Tóm lại, ba phương diện Cấu trúc, Tiến trình, và Thành quả là ba tiêu chuẩn quan trọng. Ba tiêu chuẩn này có thể dùng làm thước đo một cách có hệ thống, khi tìm và chọn nơi cung cấp dịch vụ Y Khoa (HCP) cho bản thân hay gia đình.

Nguyễn Nguyên

Advertisements