Thuốc Tây Quá Hạn

Tiều Phu

Medicines

Trong thời gian gần đây trên diễn đàn internet thấy luân chuyển bài viết của một tác giả bàn về đề tài thuốc tây hết hạn vẫn còn có thể xử dụng được. Nhận thấy bài viết này có nhiều điểm không hợp lý nếu xét trên phương diện khoa học, vì thế tôi tạm buông rìu dùng bàn phím gửi đến bà con xa gần một số điểm sau đây qua kinh nghiệm thực tiễn kết hợp với những quy luật của giới hữu trách Y Tế Liên Bang Úc Đại Lợi.

Trước hết chúng ta nên hiểu ý nghiã của ngày hết hạn xử dụng (expiry date) của một dược phẩm.
Theo định nghiã ngày hết hạn của một dược phẩm là điều tối cần thiết để xác định mức độ an toàn và xác định dược phẩm đó sẽ hiệu nghiệm như mục đích dự liệu của nhà bào chế trong thời gian giới hạn ghi trên bao bì đúng điều kiện qui định.

Như thế thì ngày hết hạn xử dụng được xác định căn cứ trên những bằng chứng khoa học qua thời gian nghiên cứu và thử nghiệm về độ bền (stability) khi kết hợp nhiều hoá chất khác nhau để cấu thành một dược phẩm từ nhà bào chế. Thời gian hết hạn xử dụng cũng dựa trên những yếu tố khác kèm theo như điều kiện gìn giữ (nhiệt độ, độ ẩm tại nơi dược phẩm đó được cất giữ).
Như vậy dược phẩm hết hạn xử dụng có thể gây nguy hại cho người xử dụng bằng nhiều cách khác nhau khó đoán được. Thí dụ như tính hiệu nghiệm (effectiveness) của dược phẩm đó và có khi trở thành độc chất (toxic).

Mỗi dược phẩm là một kết hợp bao gồm một hoặc vài hoạt chất (active ingredients) và nhiều chất phụ khác (inactive ingredients)có nhiệm vụ hổ trợ  trên phương diện vật lý và hoá học hầu hoạt chất hoàn thành vai trò được giao phó là chữa trị một căn bịnh nào đó.
Quá trình nghiên cứu và chế tạo một dược phẩm phải trải qua nhiều giai đọan có tính bắt buộc, trong đó giai đọan nghiên cứu về độ bền (stability studies) của dược phẩm trong những điều kiện chung quanh như nhiệt độ (temperature) và độ ẩm (humidity) trong một thời gian ấn định và nghiên cứu về ảnh hưởng của chất liệu cấu tạo bao bì trên sự thay đổi vật lý và hoá học của một dược phẩm trong bao bì đó.
Sau mỗi thời gian ấn định (thường ở các thời điểm của 3, 6, 9, 12, 18, 24, 36 tháng…) dược phẩm được đem từ những nơi cất giữ đúng điều kiện đến phòng thí nghiệm phân tích về hoá lý để tìm những thay đổi nếu có về hình thể vật lý bên ngoài và hoá tính bên trong của hoạt chất nhằm xác định có đáp ứng những yêu cầu tối thiểu về mức độ tinh khiết của hoạt chất và những chất phụ liên quan cũng như tìm xem trong điều kiện cất giữ như thế có phát sinh ra những chất khác lạ hay không do sự tương tác giữa các hoá chất với nhau, và nếu có thì chất đó là chất gì? Độ nguy hại ra sao? v.v…

Sau thời gian một dược phẩm hết hạn nếu ta vẫn tiếp tục xử dụng thì có thể gây ra những hậu quả sau đây:

– Tính công hiệu (efficacy) giảm nên căn bịnh không thuyên giảm mặc dù bịnh nhân vẫn dùng theo liều lượng chỉ dẫn ghi trên bao bì.

– Không an toàn cho người xử dụng vì có những biến đổi hoá học bên trong không dự đoán được sau thời gian hết hạn xử dụng.

Bây giờ chúng ta cũng nên nói sơ qua về những dược phẩm mặc dù còn thời gian hiệu lực nhưng vẫn nên cẩn thận xem coi trước khi xử dụng. Nếu vì lý do bất cẩn nào đó ta đã không thực hành điều kiện ghi trên bao bì (storage conditions) thì dược phẩm đó có thể bị ảnh hưởng tới độ bền và cũng có thể gây nguy hại cho người xử dụng, chẵng những không trị được bịnh mà còn gây ra những hậu quả khó lường trước được.

Vậy thì chúng ta không nên mạo hiểm xử dụng thuốc tây đã hết hạn vì yếu tố kinh tế (tiết kiệm được tiền) mà nên chú trọng tới tính công hiệu (efficacy) và sự an nguy (safety) của chúng ta. Không một dược sĩ, bác sĩ hay một nhà khoa học nào có thể đưa ra kết luận một dược phẩm hết hạn vẫn còn xài được nếu nó không dựa trên những bằng chứng khoa học kiểm nghiệm được Bộ Y Tế Liên Bang cứu xét và chấp thuận.

Cũng theo lời khuyên của cơ quan Quản Trị Dược Phẩm của Bộ Y Tế Liên Bang Úc Đại Lợi thì hàng năm chúng ta nên kiểm tra lại tủ thuốc gia đình theo những góp ý như sau:

– Ngoài những dược phẩm có ghi chỉ dẫn theo toa bác sĩ, các loại khác nên xem kỹ được dùng với mục đích gì

– Xem lại cách hướng dẫn và những lời cảnh báo ghi trên bao bì mà ta nên theo.

– Xem lại lời khuyên về điều kiện cất giữ dược phẩm (nhiệt độ và độ ẩm)

– Xem lại ngày hết hạn xử dụng và hủy bỏ chúng một cách an toàn nếu quá ngày hết hạn ghi trên bao bì.

Bài này được biên soạn dựa trên kinh nghiệm cá nhân và những nguồn thông tin từ các cơ quan Y Tế có thẩm quyền.
Mong bà con ta luôn theo đúng lời chỉ dẫn của bác sĩ gia đình cũng như những thông tin được nhà bào chế ghi rõ trong cách xử dụng, không nên tự ý có quyết định thay đổi cách thức xử dụng các dược phẩm.

TP ngày 8 tháng 11 năm  2013.

Tài liệu tham khảo:

http://www.fda.gov/drugs/resourcesforyou/specialfeatures/ucm252375.htm
http://www.tga.gov.au/consumers/information-medicines-label.htm
Tiều Phu

Advertisements